मायकेल अँजेलो
‘कलावंताचं आयुष्य म्हणजे परमेश्वरी योजना तर नसते ना!’ असं बर्याचदा वाटत राहतं. त्यांच्या आयुष्याची वळणं जेव्हा विचित्र ठिकाणी थांबतात तेव्हा तिथूनच एक नवा इतिहास घडत जातो. बर्याचदा त्यांच्या आयुष्यातल्या कथा योगायोगाच्या वाटतात पण चिंतनाच्या झरोक्यातून जेव्हा नियतीचं मन हळूहळू उलगडायला लागतं तेव्हा दु:खाच्या पायवाटेवरून प्रारंभ झालेला प्रवास शेवटच्या क्षणाला सुवर्ण इतिहास बनलेला असतो. त्यासाठी नियतीची रचना मात्र अभ्यासण्याजोगी वाटते. मायकेल ऍजेलो असाच एक जगप्रसिद्ध चित्रकार आणि शिल्पकार. त्याच्या रक्तातच कलेची गुणसूत्रे मुरलेली होती हे पुढच्या त्याच्या प्रवासावरून सिद्ध होत जाते. मायकेल अँजेलोचा जन्म ६ मार्च १४७५ साली इटलीच्या कॅपरेसे येथे झाला. त्याचे घराने पिढीजात बँकिंग क्षेत्रातले होते. पण मायकेल अँजेलोच्या वडिलांना ते क्षेत्र प्रयत्न करूनही आपले वाटले नाही. मायकेल ऍजेलो सहा वर्षाचा असताना त्याचं मातृछत्र हरपलं, वडील खूप निराश झाले आणि राहतं शहर सोडून फ्लॉरेन्स येथे राहायला आले. तिथे त्यांनी मार्बलच्या खाणीचा ताबा घेऊन मार्बलचा व्यवसाय प्रारंभ केला. मायकेल अँजेलो मार्बलची दगडं फोडणार्या कुटुंबासोबत जास्त वेळ राहू लागला आणि तिथेच त्याच्या भविष्याने गृहप्रवेश केला. हा केवळ योगायोग म्हणावा की नियतीचा खेळ म्हणावा? की ज्या मायकेल अँजेलोने आपल्या प्रगतीच्या काळातच मार्बलच्या दगडातून अप्रतिम शिल्पे जन्माला घातली. कारण याच दगड फोडणार्या कुटुंबाच्या सहवासात त्याची प्रथम ओळख झाली होती छिन्नी-हातोड्यासोबत.
त्याला पुढे शिक्षणासाठी एका शाळेत वडिलांनी पाठविलं. पण मायकेल अँजेलो त्या शाळेत कधीच रमला नाही. (बहुतेक अनेक कलावंतांना शाळा म्हणजे एक कारागृहच वाटत असावं...) शाळेच्या शेजारीच असलेल्या भव्य चर्चमध्ये दिवसभर बसलेला असायचा. कारण चर्चच्या सर्व भिंतीवर सुंदरशी मोठ्या आकाराची अनेक चित्रकारांनी चित्रे रेखाटली होती आणि अप्रतिम शिल्पेही कोरलेली होती. काही दिवसांतच ही गोष्ट त्याच्या वडिलांच्या लक्षात आली आणि लगेचच मायकेल अँजेलोची रवानगी चित्रकार डोमॅनिको गिर्लादायो या प्रसिद्ध चित्रकाराकडे केली. तेव्हा मायकेल अँजेलो केवळ तेरा वर्षांचा होता. हे मायकेल अँजेलोचे चित्रकलेतले पहिले गुरू. मायकेल अँजेलोचे जन्मताच कसब पाहून गुरूही खूप खूश झाले... कारण एका वर्षातच म्हणजे वयाच्या चौदाव्या वर्षी मायकेल अँजेलोला त्याच्या कामाचे पैसे मिळायला लागले. अर्थातच मायकेल अँजेलोच्या आयुष्यात अशी अनेक वळणे आलीत आणि सिद्धतेच्या जोरावर त्याच्या प्रसिद्धीचे वलय वाढतच गेले. १४८९ साली मायकेल अँजेलोच्या गुरूला फ्लोरेन्सचा राजा लॉरेंजो दे मेडिसी याने चर्च घडविण्यासाठी चांगले शिल्पकार मागविले आणि गुरूने मायकेल अँजेलोची लगेच निवड केली आणि तिथेच बरटोल्डो दी जीओवन्नी या प्रसिद्ध शिल्पकाराच्या हाती मायकेल अँजेलो निपूण झाला. अर्थातच शिल्पकलेतले हे त्याचे पहिले गुरू. त्यानंतर त्याने कधी मागे वळून पाहिले नाही.
मायकेल अँजेलो हा फक्त शिल्प आणि चित्रांचाच चाहता होता असं नव्हे तर तो शब्दांशीसुद्धा नातं जोडून होता. त्याचमुळे त्याने त्याच्या आयुष्यात तीनशे सुनिते आणि समूहगाण लिहिलेत. चर्चच्या सान्निध्यात कलेच्या निमित्ताने येत राहिल्यामुळे त्याची दोस्ती अनेक तत्त्ववेत्त्यांशी झाली आणि म्हणूनच तत्त्वज्ञानाच्या पायर्यांवरून त्याने अनेक अजरामर शिल्पे निर्माण केली. शरीरशास्त्रात निपूण असलेल्या मायकेल अँजेलोची ‘डेविड’, ‘मॅडोना ऑफ द स्टेप्स’ किंवा ‘बॅटल ऑफ द सेंटॉर्स’ ही शिल्पे आजही तेवढीच जगाच्या मनात स्थानापन्न झालेली आहेत.
दुसरा पोप ज्युलियस याने चर्च छत रंगवायला दिलं... आणि चक्क चार वर्षे झोपलेल्या अवस्थेत पडून राहून त्याने सर्व छतावरची चित्रे मोठ्या जिकरीने पूर्ण केली आणि छतावरच्या चित्रानेच मायकेल अँजेलोला विश्वाचे नायक बनविले. असा हा जिद्दीचा कलावंत ८८ वर्षे जगला. चित्रकलेपेक्षाही त्याने कीर्ती मिळविली ती शिल्पकलेत. कारण बालपणी त्याचा पहिला स्पर्श झाला होता तो छिन्नी आणि हातोड्याला आणि म्हणूनच असं वाटणं स्वाभाविकच आहे की, ‘कलावंतांचं आयुष्य म्हणजे परमेश्वरी योजना तर नसते ना?’
‘कलावंताचं आयुष्य म्हणजे परमेश्वरी योजना तर नसते ना!’ असं बर्याचदा वाटत राहतं. त्यांच्या आयुष्याची वळणं जेव्हा विचित्र ठिकाणी थांबतात तेव्हा तिथूनच एक नवा इतिहास घडत जातो. बर्याचदा त्यांच्या आयुष्यातल्या कथा योगायोगाच्या वाटतात पण चिंतनाच्या झरोक्यातून जेव्हा नियतीचं मन हळूहळू उलगडायला लागतं तेव्हा दु:खाच्या पायवाटेवरून प्रारंभ झालेला प्रवास शेवटच्या क्षणाला सुवर्ण इतिहास बनलेला असतो. त्यासाठी नियतीची रचना मात्र अभ्यासण्याजोगी वाटते. मायकेल ऍजेलो असाच एक जगप्रसिद्ध चित्रकार आणि शिल्पकार. त्याच्या रक्तातच कलेची गुणसूत्रे मुरलेली होती हे पुढच्या त्याच्या प्रवासावरून सिद्ध होत जाते. मायकेल अँजेलोचा जन्म ६ मार्च १४७५ साली इटलीच्या कॅपरेसे येथे झाला. त्याचे घराने पिढीजात बँकिंग क्षेत्रातले होते. पण मायकेल अँजेलोच्या वडिलांना ते क्षेत्र प्रयत्न करूनही आपले वाटले नाही. मायकेल ऍजेलो सहा वर्षाचा असताना त्याचं मातृछत्र हरपलं, वडील खूप निराश झाले आणि राहतं शहर सोडून फ्लॉरेन्स येथे राहायला आले. तिथे त्यांनी मार्बलच्या खाणीचा ताबा घेऊन मार्बलचा व्यवसाय प्रारंभ केला. मायकेल अँजेलो मार्बलची दगडं फोडणार्या कुटुंबासोबत जास्त वेळ राहू लागला आणि तिथेच त्याच्या भविष्याने गृहप्रवेश केला. हा केवळ योगायोग म्हणावा की नियतीचा खेळ म्हणावा? की ज्या मायकेल अँजेलोने आपल्या प्रगतीच्या काळातच मार्बलच्या दगडातून अप्रतिम शिल्पे जन्माला घातली. कारण याच दगड फोडणार्या कुटुंबाच्या सहवासात त्याची प्रथम ओळख झाली होती छिन्नी-हातोड्यासोबत.
त्याला पुढे शिक्षणासाठी एका शाळेत वडिलांनी पाठविलं. पण मायकेल अँजेलो त्या शाळेत कधीच रमला नाही. (बहुतेक अनेक कलावंतांना शाळा म्हणजे एक कारागृहच वाटत असावं...) शाळेच्या शेजारीच असलेल्या भव्य चर्चमध्ये दिवसभर बसलेला असायचा. कारण चर्चच्या सर्व भिंतीवर सुंदरशी मोठ्या आकाराची अनेक चित्रकारांनी चित्रे रेखाटली होती आणि अप्रतिम शिल्पेही कोरलेली होती. काही दिवसांतच ही गोष्ट त्याच्या वडिलांच्या लक्षात आली आणि लगेचच मायकेल अँजेलोची रवानगी चित्रकार डोमॅनिको गिर्लादायो या प्रसिद्ध चित्रकाराकडे केली. तेव्हा मायकेल अँजेलो केवळ तेरा वर्षांचा होता. हे मायकेल अँजेलोचे चित्रकलेतले पहिले गुरू. मायकेल अँजेलोचे जन्मताच कसब पाहून गुरूही खूप खूश झाले... कारण एका वर्षातच म्हणजे वयाच्या चौदाव्या वर्षी मायकेल अँजेलोला त्याच्या कामाचे पैसे मिळायला लागले. अर्थातच मायकेल अँजेलोच्या आयुष्यात अशी अनेक वळणे आलीत आणि सिद्धतेच्या जोरावर त्याच्या प्रसिद्धीचे वलय वाढतच गेले. १४८९ साली मायकेल अँजेलोच्या गुरूला फ्लोरेन्सचा राजा लॉरेंजो दे मेडिसी याने चर्च घडविण्यासाठी चांगले शिल्पकार मागविले आणि गुरूने मायकेल अँजेलोची लगेच निवड केली आणि तिथेच बरटोल्डो दी जीओवन्नी या प्रसिद्ध शिल्पकाराच्या हाती मायकेल अँजेलो निपूण झाला. अर्थातच शिल्पकलेतले हे त्याचे पहिले गुरू. त्यानंतर त्याने कधी मागे वळून पाहिले नाही.
मायकेल अँजेलो हा फक्त शिल्प आणि चित्रांचाच चाहता होता असं नव्हे तर तो शब्दांशीसुद्धा नातं जोडून होता. त्याचमुळे त्याने त्याच्या आयुष्यात तीनशे सुनिते आणि समूहगाण लिहिलेत. चर्चच्या सान्निध्यात कलेच्या निमित्ताने येत राहिल्यामुळे त्याची दोस्ती अनेक तत्त्ववेत्त्यांशी झाली आणि म्हणूनच तत्त्वज्ञानाच्या पायर्यांवरून त्याने अनेक अजरामर शिल्पे निर्माण केली. शरीरशास्त्रात निपूण असलेल्या मायकेल अँजेलोची ‘डेविड’, ‘मॅडोना ऑफ द स्टेप्स’ किंवा ‘बॅटल ऑफ द सेंटॉर्स’ ही शिल्पे आजही तेवढीच जगाच्या मनात स्थानापन्न झालेली आहेत.
दुसरा पोप ज्युलियस याने चर्च छत रंगवायला दिलं... आणि चक्क चार वर्षे झोपलेल्या अवस्थेत पडून राहून त्याने सर्व छतावरची चित्रे मोठ्या जिकरीने पूर्ण केली आणि छतावरच्या चित्रानेच मायकेल अँजेलोला विश्वाचे नायक बनविले. असा हा जिद्दीचा कलावंत ८८ वर्षे जगला. चित्रकलेपेक्षाही त्याने कीर्ती मिळविली ती शिल्पकलेत. कारण बालपणी त्याचा पहिला स्पर्श झाला होता तो छिन्नी आणि हातोड्याला आणि म्हणूनच असं वाटणं स्वाभाविकच आहे की, ‘कलावंतांचं आयुष्य म्हणजे परमेश्वरी योजना तर नसते ना?’
No comments:
Post a Comment